DWORZEC ODESKIEGO PORTU MORSKIEGO

m.Odesa, ulica Prymorska, 6


Początkowo dworca morskiego jak takowego w Odessa nie było. Pasażerskie statki cumowali do Wojskowego mola. Tam zaś kładło się i niepozorny budynek piętrowy, do 1968 roku wykonujące funkcję dworca morskiego. Dostać się do niego można było z dworu Primorskiej z prawej strony od Wojskowego zejścia – przez portową bramę i kolejowe drogi.

Wzrost strumienia pasażerów w Odeskim portowi po drugi wojnę światową uwarunkował potrzeba budowy bardziej współczesnego dworca morskiego. W 50-je lata zaczęło się kwitnięcie krymsko-kaukaskiej linii. W miastach portowych Morza Czarnego powstawały dworce morskie – na przykład, w Soczi, wykonany w stylistyce stalinowskiego empire’u, czasem nazywanego „staliansom”.
Projekty dworca morskiego w Odessie na Nowym molu pojawili się w początku 50-ch. Pierwsze dwa projekty, 1952-53 – to klasyczne empirowe budynki, otoczone kołonnadami, portykami i uwieńczone przez wysoką iglicę.
Za Stalina nowy dworzec morski w Odessie ustawiać tak i nie zaczęli. A później, w ramach walki z „architektonicznymi izliszestwami”, zaczętymi przez Chruszczowa, projekt bardzo silnie zmienił się. Budynek przesunęli z końca Nowego mola w jego głowową część, zrobili bardziej „kubiczeskim” w dobrym humorze konstruktywizmu i funkcyonalizma, ale do tego zachował charakterystyczne do empire’u kolumny.
Ale już przez kilka rokowi projekt znowu zmienił się. Kilka wariantów projektu po 1958 rok pokazują budynek przejściowej architektury, bez wysokiej iglicy i bardzo podobne do powojennych kolejowych dworców.
Na 1960 – m projekt dworca morskiego, wykonany przez architektów W.P. Gołowinym i W.K. Kriemlakowym, nabył całkowicie inne linie – teraz to było ogromnym budynkiem, imitującym szybkie obwódki pasażerskiego liniowca, ale wykonane ze szkło i żelazobetonu.
Budynek dworca morskiego oddali do użytku w 1968 roku chociaż dużą część prac zakończyli do zaplanowanego terminu – 50-letiju rewolucji 1917 r. w 1967 roku. Przód tym budowniczym wypadło na 70 metrów przedłużyć Nowe molo a na jego zerowym poziomie zbudować ogromny kompleks magazynowy.
Po budowie dworca morskiego Nowe molo jednocześnie przyjmował i pasażerskie, i towarowe statki. Na nim zachowywały się towarowe krany a wzdłuż cumowisk szły kolejowe drogi. Dla wygodnego przejścia na pasażerów na pokład liniowców były ruchome trap-most. Oprócz dworca morskiego, jednocześnie z nim zbudowali także wejściowy pawilon z dworu Suworowa (Nadmorskiej) ze schody ruchomymi, a przechodzić wzdłuż Potiemkinskoj schody linię starej kolejki linowej zastąpiły na współczesny wtedy schody ruchome. Nad kolejowymi drogami stacji Odessa-port zbudowali most-wiadukt.
W pierwotnym wyglądzie dworzec morski przestał do zaczęła 1990-ch. Na 1994 rokowi budynek kapitalnie wyremontowali, do tego dużą część początkowych wnętrz zastąpili na bardziej współczesne wykańczanie. Zamiast składów na podziemnym poziomie urządzili ogromną koncertowo-wystawową salę, poszerzyli wewnętrzne pomieszczenia morwokzała i urządzili jachtklub. Następnie, na 2001 rokowi, na Nowym molu wznieśli wieżowiec hotelu, początkowo odnoszący się do hotelowej sieci  „Kiempinski”, ale następnie wyprowadzone spod jej urzędu do spraw przyczyny defektów konstrukcji. Na place przed dworcem morskim pojawiła się rzeźba „Złoty ditia” Ernsta Niezwiesnogo, a w 2002-m na cumowisku dać pełny wdzięku pomnik Żonowie Marynarza autorstwa Aleksandra Tokariewa.