POMNIKI DUŻYM LUDZIOM SZTUKI I NAUKI. ODESSA

POMNIKI PUSZKINOWI

Pierwszy pomnik A.S. Puszkinowi w Ukrainie i drugi w imperium rosyjskim otwarty w Odessie na Primorskiej alei w 1889 r. Rzeźbiarz D. Połonskaja, architekt A. Wasiljew. Biust wykonany z brązu. Cokół — granit. Po portretowym podobieństwie ten pomnik liczy się jednym z lepszych.
Puszkin przeprowadził w Odessie 13 miesięcy w 1823-1824 r. On opiewał Odessę w swoich wierszach. Ulica, na której on żył wtedy, nazywała się Włoską (obecnie Puszkinska). Zginął w 1837 r. na pojedynku. Do 50-j rocznicy jego śmierci było rozstrzygnięto postawić jemu pomnik. Jednak zebrać potrzebne koszty do terminu nie udało się, i pomnik otworzył się z zatrzymaniem. Surowa zima przeszkodziła odkryciu już skończonego monumentu do rocznicy śmierci Puszkina. Podsadzka stała się 2 lutego 1887 r., a do 1 października 1888 r. pomnik był już praktycznie gotowy, lecz odkrycie stało się tylko 16 kwietnia 1889 r.
Duży platan, co znajduje się obok, za inną miejską legendą, rzekomo jest posadzony samym Puszkinem, lecz to niesłusznie. Po tych, co wmawia więcej zaufania wiadomościom, drzewo jest wysadzone w przybliżeniu w owym że czasie, kiedy był postawiony pomnik.

Drugi pomnik Puszkinowi, ustalony stosunkowo niedawno, w XX stuleciu, znajduje się na ul. Puszkinskoj, przed domem-muzeum poety. To pomnik naturalnej wielkości bez postumentu. Puszkin jest przedstawiony takim, co niby przed chwilą porzucił swoje odeskie mieszkanie i czekał załogę. Turyści bardzo lubią fotografować się u tego pomnika, ponieważ Puszkin, jak żywy, stoi obok na chodniku, z nim można nawet objąć się.

Pomnik ustalony przez 4 czerwca 1999 r. Rzeźbiarz A.W. Tokariew.

POMNIK SZEWCZENKOWI

1966 rok.
Rzeźba — marmur, cokół — granit.
Rzeźbiarze A. Białostocki, O. Suprun; architiektor G. Topuz.
Park nim. Szewczenka od strony uł. Marazlijewskoj (kąt Sabanskogo uliczki).
Na szerokiej płoszadi wznosi się dziewięciometrowy monument Kobziarzowi. Naokoło jego — granitowa balustrada. Na granitowej stełle wyryte daty życia poety (1814-1861) i strofa z „Zapowitu”:

I mnie w rodzinie dużej,
W rodzinie wolnej, nowej,
Nie zapomnijcie wspomnieć
Niezłym, cichym słowem.


POMNIK IWANOWI FRANKO

Pierwszy na południu Ukrainy pomnik znanemu ukraińskiemu pisarzowi i politykowi Iwanowi Franko był uroczysto otwarty w Odessie w 2006 roku. Odkrycie było zainicjowane zarządem kultury obwodowej państwowej administracji i Odeskim komitetem wykonawcy. Zarządem kultury i turyzmu obwodowej administracji państwowej był przeprowadzony konkurs na lepszy projekt pomnika. Propozycja rzeźbiarza B. Rumjancewa i architekta N. Rumjancewa była uznana przez lepszą.

POMNIK BABELU

Isaak Emmamuił Babel (1894 – 1940) — rosyjski pisarz i dramaturg żydowskiego pochodzenia. Jeżeli chcecie wczuć się w ducha prawdziwej Odessy, którym była do rewolucje, musi koniecznie wyłożyć «Odeskie opowiadania». Właśnie dziękując nim nabrał rozgłosu odeski napastnik Michaił Winnicki «Japonczik».

Jest smutny los pisarza. On był aresztowany w 1939 r., poddany katuszom i jest rozstrzelany w katowniach NKWD. Rozstrzelanie spis był podpisany I.W. Stalinem, który wypróbowywał osobistą niechęć do Babela. W 1954 r. pośmiertny zrehabilitowany. Przy aktywnej pomocy K. Paustowskego, miłującego Babela i co zostawiło o nim ciepłe wspomnienia, po 1956 r. Babel był zwrócony do radzieckiej literatury. Jednak spuścizna represjonuje Babela w czymś rozdzieliła jego los. Nawet po jego rehabilitacji jego utworu poddawały się silnej cenzurze.

Pomnik jest otwarty 4 września 2011 r. na ulicy Żukowskiego, przeciwnie w domu przy ulicy Riszeljewskoj 17, gdzie pisarz żył do 1924 r. Rzeźbiarz – G. Fragulan.


POMNIK UYIOSOWOWI

Leonid Osip Utiosow (1895-1982) – artysta estrady, artysta ludowy ZSRR (1965 r.). Urodził się w Odessie, występował na estradzie z 1911 r. Organizator, kierownik i solista pierwszego radzieckiego jazzowego zespołu – „Tea jazz” (później Państwowa estradowa orkiestra РСФСР), z którym wystąpił w filmie „Weseli chłopacy” (1934 r.). Obecne imię artysty — Lejzier (Łazar) Iosif Wajsbiejn. Utiosow rodził się i żył w Odessie w Trójkątnej uliczce, dom № 11. Po jego śmierci on przemianowany na uliczkę Utiosowa. Umarł artysta w Moskwie. Pochowany na Nowodziewiczym cmentarzu. Na domu, gdzie żył, ustalona tablica pamiątkowa.

Pomnik Leonidowi Utiosowowi w Odessie był otwarty 2 września 2000 r. (na dzień miasta). Rzeźbiarz — A.W. Tokarew, architekt – W.L. Głazyrin.


POMNIK UTOCZKINU

Siergiej Isajewicz Utoczkin (1876-1916) — jeden z pierwszych Rosjan lotników, piłkarz, kolarz, rajdowiec i motocyklista początku ХХ wieku. Po własnym uznaniu, Utoczkin zajmował się piętnastoma dyscyplinami sportowymi! Wystające wyniki w kolarstwie (14 lat zwycięstw w ogólnorosyjskich i zagranicznych wyścigach) łączyli się z powodzeniami w boksie, szermierce, biegu, pływaniu, piłce nożnej (był pierwszym rosyjskim graczem w drużynie Odeskiego brytyjskiego atletycznego klubu). „Akademik sportu”, jak nazwał jego Korniej Czukowski, był, jak powiedziały by teraz, ekstremałom. Opanowawszy samochód, Utoczkin zjechał na nim po Potiomkinskich schodach od bulwaru do portu. Jeden z pierwszych, on dowóz do Odessy rolki łyżwy. Pierwszy w Odessie motocykl również był u jego. Mówią, że on wymyślił przejechać na nim po łukach Garbatego mostu! Lecz głównym zachwytem dla Sergija stał się baloniarz, później – lotnictwo. 1 października 1907 r. odbył się pierwszy polot Utoczkina na balonie. A w grudniu tegoż roku on lata nad egipskimi piramidami. 31 marca 1910 r. Utoczkin po raz pierwszy wspiął się w powietrze na samolocie, został drugim awiatorem w Rosji (pierwszy był Mychajło Jefimow). Zimą 1915 r. S. Utoczkin przeziębił się i umarł na zapalenie lekkich w szpitalu Sw. Nikołaja Cudotwórcy, to mieć okazję w sylwestra 1916 r. (13 stycznia po nowym stylu). Pochowali wielkiego mieszkańca Odessy w Petersburgu, na Nikolskomu cmentarzu Aleksandro-Niewskoj laury.

Pomnik Utoczkinu ustalony przez 2 września 2001 r. w Gorsadu koło byłego kina «Utocz-kino». Rzeźbiarz – A.W. Tokarew, architekt – W.L. Głazyrin. Sportowiec o czom-to zamyślił się rzucając w niebo papierowy samolotik. Miejsce dla pomnika wybrane nie przypadkowo. Właśnie tu S. Utoczkin w październiku 1913 r. otworzył pierwszy kino w Odessie, nazwany «Kino-Utocz-Kino».


POMNIK WERIE CHOŁODNOJ

Wera Chołodnaja (1893-1919) – słynna rosyjska aktorka niemego kina. Wystąpiła w dziesiątkach filmów (dokładna ich ilość jest niewiadoma, lecz niemniej półsetki). Zdobyła ogromną popularność. W 1918 r. w składzie kinoekspiedicyi D. Charitonowa udała się z Moskwy w Odessu, gdzie umarła z pewnym prawdopodobieństwem na grypę. Otpiewali aktorkę w rozmieszczonym obok pomnika Prieobrażenskiem soborze. A sam pomnik jest ustalony bezpośrednio w miejscu domu Papudowych, w którym ona i umarła.


POMNIK WYSOCKIEMU

Brązowa rzeźbiarska kompozycja, poswiaszczonnaja Władimirowi Wysockiemu, została ustalona naprzeciw budynku Odeskiej wytwórni filmowej we wrześniu 2012 roku. Projekt rzeźbiarza A. Kniazika i architektów W. Głazyrina i A. Czernowa.


POMNIK ZAMENHOFOWI

Pomnik Ludwiku Zamenhofowi — pierwszy i jedyny na Ukrainie pomnik Ludwiku Zamenhofowi, twórcy języka esperanta. Znajduje się w Odessie w podwóreczku na Deribasowskoj, 3. Ustalony w 1959 roku. Rzeźbiarz — Nikołaj Błażkow. W 1950 – ch latach rzeźbiarz otrzymał zamówienie z Polski na stworzenia biustu Zamenhofowi, ale po niewyjaśnionym przyczynom klienci nie przyjechali za pomnikiem. Wtedy gipsowy biust został ustalony na dachu studni w podwóreczku, gdzie żył Błażkow.


POMNIK STEVOWI JOBSOWI

5 października 2012 r. w Odessie koło internatu Odeskiej państwowej akademii technicznej regulacji i jakości pojawił się niezwykły pomnik. To dwumetrowej wysokości dłoń, zrobiona z różnych żelastw z otworem na środku, powtarzającym logo firmy «Apple», należeć do Stev Jobsa (1955-2011). Na cokole napisane na rosyjskim i angielski «Dziękuję, Stev», «Thanks, Steve». Na odkrycie przyszło kilkaset człowiek z fotografikami Jobsa. Rzeźbiarz K. Maksimenko. Na pomnik poszło kilkuset kilogramów metalowych szczegółów. To pierwszy pomnik S. Jobsowi na terytoria byłego ZSRR. Nocą pomnik podświetla się. Jako rząd działa bezpłatny Wi-Fi.