POMNIKI POSTACIOM HISTORYCZNYM I DZIAŁACZOM POLITYCZNYM. ODESSA

POMNIK ZAŁOŻYCIELOM MIASTA

W 1894 r., kiedy Odessie wypełniły się sto lat, było rozstrzygnięto postawić pomnik tym, kto jej założył i budował. W ich liczbie – cesarzowa Katarzyna II. Ona że, za przesądem, dała Odessie taką nazwę. Tu ona jest przedstawiona taką, co trzyma w ręce zwój, na którym są nakreślone słowa : „Wadamy być miastu i portu”. Niżej kosztują figury innych widocznych jaźni, co wzięło bezpośredni udział w urodzeniu nowego miasta – de Ribas, książę Potiomkin, hrabia Zubow, inżynier de Wolan. W 1900 r. pomnik cesarzowej Katarzynie II i jej towarzyszom był uroczysto otwarty. Rzeźbiarze: M.Popow, B.Eduards, Ł.Mencione. Architekt Ju.M.Dmytrenko. W 1901 r. na Paryskiej architektonicznej konferencji Katerynynskyj plac z monumentem, co stoi, był uznany przez lepszy jednolity architektoniczny kompleks w Europie. W 1920 r. Katerynynskowi placowi i ulicy nadały imię Karola Marksa. Spiżowe figury Katarzyny i towarzyszy demontowały i przekazały do krajoznawczego muzeum, a piedestał byłego pomnika wykorzystały dla ustawienia rzeźby Karola Marksa, lecz on przestał niedługo – jego zwalił silny wiatr. Z czasem w centrum placu był kwiatowy klomb. W 1965 r. tu był ustalony pomnik marynarzom, powstańcom na pancerniku „Potiomkin” w 1905 r. W 2007 r. Odeska miejska rada podjęła decyzję odnowić utracony pomnik założycielom Odessy. Pomnik Potiomkincom był przeniesiony na Celniczy plac, do wejścia do portu. Nowy monument w precyzji powtarza oryginalny pomnik, co ozdabiało plac z 1900 r. Drugi raz pomnik był otwarty 27 października 2007 r.

POMNIK HERTZOGOWI (DIUKU) DE RICHELIEU
Wyświęcony Armanu Emmanuelu Sofia Sieptimani de Winjero diu Plessi, księciu de Riszeljo. Stanowi brązowy posąg Riszeljo i trzy mosiężnych płaskorzeźby, symbolizujących uprawę roli, handel i wymiar sprawiedliwości. Jeden z najstarszych zabytków Odessy. Został ustalony w 1827 r. (po innym danym, w 1826 albo w 1828). Mieszkańcy Odessy nazywają jego po prostu «diuk». Diuk po francusku i po angielsku oznacza książę. Rzeźba i płaskorzeźby odlane w brązie w Petersburgu. Cokół wystającego petersburskiego architekta A.I. Mielnikowa i architekta F.K. Boffo. Rzeźbiarz — I.P. Martos. De Riszeljo niewiele większy od naturalnego wzrostu. Na pomniku można zobaczyć ślady kul a także jądro w cokole.

Hertzog de Richelieu (1766-1822) rodził się we Francji, w jednej z najbardziej znanych w całej Europie arystokratycznych rodzin (wszyscy słyszeli dla kardynała, znanego do «trzemy muszkieterom»). W 1803 r. Richelieu został prezydentem miasta Odessy, a w 1805 r. — generał-gubernator całego Noworosyjskiego kraju. De Richelieu osiągnął czasowe wynajęcie podatków od mieszkańców Odessy. Przy nim burzliwie wzrosła handlowa aktywność odeskiego portu. W liczbie przedsięwzięć de Richelieu — zachęta handlu, wzrost ludności, poprawa uprawy roli, stworzenie przemysłu, rozwój oświaty, nauki, kultury. Po klęsce Napoleona (1814 r.) i konserwacje władzy Burbonów książę wrócił w Paryż i został ministrem spraw zagranicznych i premierem Francji. Mieszkańcy Odessy nie chcieli jego puszczać. Umarł w wieku 56 lat w Paryżu, do dużego nieszczęścia mieszkańców Odessy. Jego wkład w rozwój miasta nie da się przecenić.


POMNIK DE RIBASOWI
Don José (Żoziep) Paskual Dominik de Ribas (1749 / 1751-1800) — hiszpański szlachcic z pochodzenia, Rosjanin wojenny i mąż stanu. Założyciel portu i miasta. Po następnej wojnie Rosji z Turcją terytorium od między Bugiem a Dniestr przeszła do imperium rosyjskiego. W 1793 r. kontradmirał de Ribas został mianowany dowódcom wszystkiego przez Czarnomorską wioślarską flotę, a 27 maja 1794 r. już w randze wiceadmirała wyznaczał się głównym kierownikiem budownictwa portu i miasta Chadżybiej (w styczniu przez 1795 przemianowanego na Odessa). De Ribas był mądrym i energicznym człowiekiem i dobrze znał miejscowość. Utworzył plan budownictwa portu w Chadżybieje razem z de Wołanom, wybrawszy to miejsce ponieważ tu znajdował się zalew, gdzie morze praktycznie nie zamarza. W swoim projekcie de Ribas uwzględnił wszyscy, nawet finansowe wydatki. 22 sierpnia 1794 roku (po starym stylu) było uroczyście rozpoczętą budowę podstawą miasta, fundamentem portu, okrętową stocznią, dwie kupieckie przystanie i dwa kościoły w imię opiekunów żeglarzy morskich świętego Nikołaja i świętej Jekatieriny.

W zaszczyt de Ribasa główna ulica miasta później została nazwana Deribasowskoj. Pomnik w samym początku ulicy imienia założyciela miasta postawiony w dzień dwóchsetlecia Odessy (2 września 1994 r.). Rzeźbiarz A.W. Kniazik, architekt W.Ł. Głazyrin.


POMNIK HRABIEMU WORONCOWU

Michaił Siemionowicz Woroncow (1782-1856) — duży wojenny i mąż stanu, generał-gubernator Noworosyjskiego kraju i Besarabii. Dzieciństwo i młodość przeprowadził w Anglii, gdzie jego ojciec, hrabia S.R. Woroncow, przeżył bardziej 40 lat. W 1823 r. był przeznaczony generał-gubernatorem Noworosyjskiego kraju i Besarabii; on zostawał na tej posadzie 21 rok. Dużo sił on zużył na ekonomiczny rozwój tych obwodów, zwłaszcza Odessy i Krymu, na zagospodarowanie żeglugi po Czarnym morzu. Autorytet jego, miłość i szacunek doń obywateli były takie duże, że już wkrótce po śmierci Woroncowa na ekstra pospolitych zebraniach Społeczeństwa gospodarstwa Południowej Rosji, prezydentem której on był, jednomyślnie była przyjęta propozycja o budowie jemu pomnika. Mnóstwo ludzi wzięło udział w zbiorze pieniędzy na budowę monumentu. Projekt pomnika był składany przez znanego rzeźbiarza F. Bruggerom. Architekt – F. Boffo. Pomnik składa się z piedestału, spiżowej rzeźby i trzech płaskorzeźb, co przedstawia bitwę pod Kraonom, wzięcie Warny i gospodarkę rolną i handel, które gwałtownie rozwijały się pod zastępstwem Woroncowa. Odkrycie pomnika odbyło się 8 listopada 1863 r.


POMNIK MARAZLI
Pomnik słynnemu Odeskiemu Miejskiemu Głowie Grigorijowi Synowi Grzegorza Marazli był otwarty na Greckim placu w dzień 210-lecia Odessy – 2 września 2004 roku. W 2008 roku przeniesiony na nowe miejsce, i dziś znajduje się na Marazliewskoj ulicy. Autorzy pomnika: odeski rzeźbiarz A. Kniazik i architekt M. Murmanow.

Marazli stawał na czele Odeskiej miejskiej dumy w ciągu 17 lat (1878-1894 lata) i zasłynął nie tylko jak społecznik, ale i jak mecenas i krzewiciel oświaty. Za czas jego rządzenia był zbudowany Operowy teatr, jest ustalony pomnik А. Puszkinowi na Nadmorskim bulwarze, jest zbudowana Aleksandrowskaja kolumna, jest otrzymane pozwolenie na podsadzkę parku – obecnie park im. T.G. Szewczenko. Przy nim w Odessie zaczęło funkcjonować gazowe oświetlenie (uliczne latarnie), pojawiła się „konka”, otworzył się leczniczy zakład na Kujalnikowie.


POMNIK OŁEKSANDROWI II

To pomnik rosyjskiemu cesarzowi Ołeksandrowi II, ustalony w Odessie w Ołeksandrowskem parku (obecnie – parku imienia T.G. Szewczenka). Pomnik był zbudowany w maju 1891 roku na tym samym miejscu, na którym w 1875 roku miejska władza przyjmowała cesarza Ołeksandra II, dla czego był zbudowany Carski pawilon i gdzie monarcha dał pozwolenie na podstawę tu parku jego imienia i posadził pierwsze drzewo. Pomnik jest zbudowany na resztach Andreiewckego bastionu (ziemny pańszczyźniany wał) granicznej Chadżybiejskoj twierdzy, która była zbudowana na tym miejscu w 1793-1794 гг. i była skasowana w 1811 roku „jak uznana przez niezdolną do obrony”, ponieważ granica Imperium poszła dalej na południowy wschód. Po to, żeby cesarska kareta potrafiła wjechać na wierzch wału, on był uzupełniony jeszcze i specjalnie dla tego celu nasypał pochylnią, co zachowało się dotychczas. Fundament pod pomnik wozwiedion po projekcie architekta A.A. Bernardaccy. Brązowy wystrój architektoniczny został wykonany w fabryce Parfela w Petersburgu rzeźbiarzem-ornamientalistom Łapinym po rysunkach akademika W. Tokariewa. Wykańczanie wszystkich kamiennych części zostało przeprowadzone przez fabrykę koleżeństwa «Łabrador» w Grodzisku.


POMNIK ATAMANOWI GOŁOWATEMU
Brązowa rzeźba atamana, który usiadł odpocząć. Rządem – pasie się koń; w górze – dusi anioł. Rzeźbiarz A. Tokariew, architekt W. Głazyrin. Wzniesiony w 1999 roku.
Anton Gołowaty — jeden z atamanów Wojska wiernych Kozaków czarnomorskich, walczących przeciwko tygielkom razem z rosyjskimi żołnierzami przy zdobyciu Chadżybieja. To wojenne kształtowanie zostało stworzone przez rosyjski rząd w 1787 rokowi z dzieleń Wojska wiernych zaporożan (podstawa — byli zaporoscy Kozacy). Dla wojska odprowadzało się terytorium między Południowym Bugiem a Dniestrem.