KATERYNYŃSKI PLAC. ODESSA (ODESA)

Obecny Jekatierininskaja plac nie raz zmieniał swoją formę, a także 7 raz zamieniał i swojo nazwa.

W zgodności z początkowym planem miasta, opracowywanym podpułkownikiem de Vołanom, plac posiadał okrągłą formę i został nazwana Jekatierininskoj, tak jak na niemu była rozpoczęty budowę przy podstawie miasta Wojenny kościół świętej Jekatieriny, świątynia niebieskiej pokrowitielnicy przyszłej cesarzowej. Po zgonie cesarzowej w listopadzie 1796 r. budowa kościoła jak i całej Odessy, zostało wstrzymane przez Pawła І. w 1821 r. aż niedobudowany kościół był rozobranym. Z uczotom koniunktury plac stanął Jelizawietinskoj, następnie Diukowskoj i koniec końców imienia Carla Marksa, po czym jemu zostało zwrócone pierwonaczalna nazwa. W centrum placu był podzielonym skwerem, w którym póz ­zaś (w 1873 r.), po puszczaniu dniestrzańskiego wodociągu, ustano ­ wili fontannę (pierwszy w mieście). W późniejszym ta fontanna «przejechała» na stałе miejsce zamieszkania w Gorsad.

Regularne zabudowywanie Jekatierininskoj place z przebudową jego obwodu i powiększeniem liczby pięter budynków zaczęła się w trzecim dziesięcioleciu 19 – go stulecia. Wskutek zabudowywania znajdujących się z brzegu odcinków, plac z okrągłej przeobraziła się w trójkątną (w planie).

23 września 1891 roku przez Odeską miejską dumę zostało przyjęte decyzja o stworzeniu pomnika w dumę stulecia od dnia powstania miasta Odessy. Poprzedniego dnia 100-letniego jubileuszu miasta administracją był prowiedion konkurs na lepszy projekt pomnika, po sumach którego lepszy był uznany projekt architekta Ju. М. Dmitrenko. 24 sierpnia 1892 lata miejskiej radzie pozwoliły odebrać do wykonania powyższy projekt. W «Wiadomościach Odeskiej Rady Miejskiej» po 1900 r. w «Kartce o odsłonięciu pomnika Cesarzowej Jekatieriny Wielkiej w Odessie przez 6 maja 1900 r.» powiedziane następne: przez «przyznane nagrody lisz projekty pod dewizą «Odeski port i Esperanse». Pierwszy z nich należy do architekta Ju. M. Dmitrienko, a drugi – rzeźbiarzowi Donato Barkalja. Przyznanie nagrody zostało przeprowadzone przez specjalną komisję w składzie wykonującego obowiązki miejskiego Głowy W. N. Ligina (przedszaratiel Odeskiego oddziału Rosjanskego technicznego społeczeństwa), architekta A. Luiksa, dwóch członków odeskiego społeczeństwa pełnych wdzięku sztuk B. W. Eduardsa i K. K. Kostandi, miejskiego architekta A. E. Szejsa i dwóch architektów zgodnie z przeznaczeniem Rady – W. Dąbrowskiego i G. Szewriembrandta». Komisja ta zrobiła o projekcie pod dewizą „Odeski port” za idący odzew: «Rozmiary pomnika i forma jego dokonane podchodzą się dla niedużego trójkątnego placu Jekatierininskogo skweru… Grupa towarzyszów cesarzowej zgrupowana przy okrągłym cokole nader dobrze. Posąg cesarzowej posiada majestatyczny wygląd i a zarazem dana na cokół nader swobodnie. Połączenie figury z cokołem za pomocą okrągłej podstawy i z przejściem w brązowy kartusz, wykonane estetycznie i poprawne. Styl pomnika całkowicie podchodzący, i wsio całe zestawia dzieło sztuki… Robienie modelek pomnika odebrał na siebie profesor rzeźby Sanktpetersburskiej Cesarskiej akademii sztuk pięknych М. P. Popow do 10000 rubli lecz prac po budowie fundamentu cokołu i po odlewie samych figur z brązu byli oddany miejscowemu rzeźbiarzowi B W. Eduardsu i właścicielowi sklepu rzeźbiarskich wyrobów L. D. Mencyone za łączną sumę 38000 rubli. Obserwacjami po roboty było polecone autorowi projektu Ju. M. Dmitrienko za wynagrodzeniem w 2650 rubli». Za 10 lat po odsłonięciu pomnika B. W. Eduards pisał w jedną petersburską gazetę: «Pomnik Jekatierinie II w Odessie zbudowany po projekcie architekta Dmitrienko, otrzymać 1 – ju nagrodę na konkursie… Co zaś dotyka mnie to byłem lisz wykonawcą strony technicznej urządzenia, to jest, wykonał granit i brązy a modelki były, z wyjątkiem dwóch figur, wykonane przez akademika Popowа. Taką rangą, mi cudze grzechy nie przypisujcie».

Odsłonięcie pomnika Jekatierinie II doszło do skutku 6 maja 1900 roku i zostało wyznaczone na stulecie od dnia śmierci jednego z budowniczych miasta – A. W. Suworowa. Takim obrazem, sprawiedliwości dla, imię Suworowa nie zostało zapomnianym, chociaż jego figury i nie ma na pomniku. Tak zdarzyło się że pomnik założycielam Odessy otwierali już dwukrotnie: pierwszy raz – 6 maja 1900 roku. Po rewolucji go przykryli baldachimem. Przy tym, w burzliwy okres 1918-1919 lat, kiedy władza w Odessie zamieniała się i wojska innych krajów zaczęły chodzić w Odessu, Austriacy powtórnie otworzyli pomnik.

W 1917 roku Rada Miejska otrzymuje takie zalecenie: «natychmiast zdjąć od cokołu pomnik Jekatierina. Zagadnienie jego utrzymania albo zniszczenia przekazać w piotrogrodzką artystyczną komisję pod przewodnictwem towarzysza Gorkiego». Wstawiennictwo M. Gorkiego i Benua, które oświadczyły, że pomnik przedstawia najbardziej wielkie skarby sztuki przyprowadziło do tego, że części zburzonego pomnika zostały wysłane w archeologiczny, a następnie w historyczno-krajoznawcze muzeum.

30 kwietnia 1920 roku, zgodnie uchwale, po ostatecznym ustaleniu władzy radzieckiej w mieście, Jekatierininskoj placowi i ulicy przywłaszczyli imię Кarla Marksa. W wyniku tego w ciągu dwóch dziesięcioleci cokół dawnego pomnika wykorzystali dla urządzenia rzeźby Кarla Marksa. 7 lutego 1921 roku był otwarty pomnik К. Marksowi, który składał się z jednej betonowej głowy przyciemniany pod różowy granit.

Po drugiej stronie pewnego czasu gubernialny komitet znowu uroczyście otwierał nowy pomnik К. Marksowi, ale już wykonany wyprostowany. Wskutek nagle nadlecieć burzy, wykonana w nietrwałych materiałach, posąg upadł (po wersji oficjalnej). Po zeznaniach naocznych świadków w miejscu zostali lisz nogi «twórcy marksizmu». Okrągła podstawa pomnika za ­ tym wiele lat leżały na przyportowym terytorium a kolumna i oba warianty monumentu zostały wykorzystane dla pomnika W. Leninowi (na początku Moskiewskiej ulicy). W sierpniu 1929 roku kompetentna komisja zaprowadziła artystyczną i historyczną wartość i potrzebę bezpieczeństwa reszt pomnika

27 czerwca 1965 roku, w dzień 60-letija zaczęła powstawania na pancernik «Рotiomkin», na place doszło do skutku odsłonięcie pomnika potiemkincam, na której była obecna i grupa wietieranow-potiemkincew. Autorami pomnika byli moskwianie. Rzeźbiarz W. A. Bogdanow, architekci M. M. Wołkow i Ju. S. Łapin.

W lipcu 2007 roku Odeska miejska rada swoją decyzją ustalił potrzebę przywrócenia straconego pomnika założycieli Odessy, a także o wykorzystaniu do tego autentycznych elementów i części pomnika, które są przechowywane w Odeskim historycznokrajoznawczym muzeum prawie odtąd, jak pomnik znieśli na maj 1920 roku.